Lista Schindlera / Schindler's List (1993), reż. Steven Spielberg, cz. IX

     Dzisiaj set jetting w mojej ulubionej formie - dużo natury, spora przerwa czasowa i istotny dla kinematografii film. Tę część lokacji z "Listy Schindlera" zostawiłem na koniec, ponieważ miejsce to wspominam wyjątkowo.  
     Mowa tu o kamieniołomie Liban, który w filmie pełnił rolę obozu Płaszów. W poprzednich postach pisałem już jak ciekawym przeżyciem było zejście na jego dno. Dzisiaj zwrócę uwagę na część znajdującą się powyżej. 

     Stalowe schody, które najprawdopodobniej pochodzą jeszcze z okresu funkcjonowania obozu pracy, prowadzą do miejsca, w którym znajdował się filmowy dom komendanta obozu Płaszów. W czasie mojej wizyty tam dało się zauważyć jeszcze stopnie, natomiast znaczna część poręczy (jeśli nie wszystkie) została najpewniej rozkradziona. 

     Po przedarciu się przez wysoką trawę po szczątkach schodów docieramy do miejsca bezpośrednio sąsiadującego z domem, które w filmie grało garaż na pojazdy komendanta. Stan tego budynku jest, podobnie jak schody, opłakany. Mimo tego wciąż jeszcze stał, w przeciwieństwa do domu, który był jedynie dużym elementem scenografii. Żałuję, że będąc tam nie zrobiłem zdjęć miejscu, w którym się znajdował, ponieważ były tam jeszcze widoczne fundamenty, które mogły pochodzić z okresu produkcji.   

     Na koniec szersze ujęcie opisywanego obszaru. Konstrukcja po lewej stronie, dzięki której można jeszcze odnaleźć się w tym terenie, to także pozostałość po Niemcach. W sieci można znaleźć dużo zdjęć z tego miejsca, w których na pierwszym planie znajdują się właśnie metalowe kominy. Połączenie zapuszczonego krajobrazu, ponurej przeszłości tego miejsca i historii przedstawionej w obrazie Spielberga tworzy unikalną mieszankę, obok której nie da się przejść niewzruszonym. 

Lista Schindlera / Schindler's List (1993), reż. Steven Spielberg, cz. VIII

      Dzisiaj na blogu perełka z mojej kolekcji lokacji filmowych - kamieniołom Liban z perpektywy "Listy Schindlera". Miejsce, które znacząco przyspieszyło bicie mojego serca kiedy po nim stąpałem. Mogę śmiało powiedzieć, że było to metafizyczne przeżycie. A powodów takiej reakcji było kilka. Po pierwsze, miejsce to było świadkiem ciężkiej pracy i śmierci wielu ludzi, przebywających pierwotnie w ramach przedsiębiorstwa tu istniejącego (i w tym okresie pracował tutaj Karol Wojtyła), a następnie niemieckiego karnego obozu pracy. Po drugie, w tym obszarze powstawały zdjęcia do najważniejszej międzynarodowej produkcji kręconej w Polsce. W dodatku sceny, które tu kręcono, są chyba najbardziej poruszającymi w całym filmie. Po trzecie, w momencie moich odwiedzin, cała przestrzeń była mocno zarośnięta dość bujnymi krzakami, a w wielu miejscach zalegały duże ilości wody, co nadało temu miejscu niesamowity charakter. Dodatkowo, aby dostać się do centrum kamieniołomu, musiałem przedrzeć się przez płot, stawiając się w roli intruza (co, jak się później okazało, było nieporozumieniem, bo ogrodzenie miało chronić miejsce, z którego przyszedłem, a nie kamieniołom). No to do rzeczy...

     Kamieniołom Liban w filmie grał obóz koncentracyjny Płaszów, który w rzeczywistości mieścił się w niedalekim sąsiedztwie Libanu. Na potrzeby filmu zbudowano tu scenografię o wartości 600 tysięcy ówczesnych dolarów. Pozostałości po niej można tam znaleźć do dzisiaj. Widoczna powyżej droga wybrukowana macewami to jeden z jej charakterystycznych elementów.

     W pierwszej chwili ciężko było zorientować się w tej zarośniętej przestrzeni, ale po znalezieniu kilku punktów ułatwiających rozpoznanie kierunków, mogłem przystąpić do fotografowania. Dokładność moich zdjęć prawdopodobnie nie jest tutaj perfekcyjna, ale gwarantuję, że różnica jest maksymalnie kilkumetrowa.  

     To ujęcie pochodzi z przeciwnej niż powyżej strony głównej bramy. Głębokość tej drogi w filmie sięgała kilkudziesięciu metrów. W moim przypadku można było zapuścić się na maksymalnie kilkanaście, potem potrzebne byłyby solidne kalosze. Po odu stronach dało się dostrzec niezidentyfikowane drewniane elementy, ale trudno osądzić, czy rzeczywiście pochodziły one z planu filmowego.

Lista Schindlera / Schindler's List (1993), reż. Steven Spielberg, cz. VII

     Po długiej serii filmów polskich, pora na powrót do kina światowego w najlepszej formie. Poniżej trzy kolejne fotki porównawcze z czarno-białego dramatu Stevena Spielberga. To co je łączy, to jeden z ważniejszych obiektów w filmie, w pewnym sensie jego bohater - Fabryka Emalia Oskara Schindlera.   

     Historię tego miejsca zachęcam prześledzić w większym lub mniejszym zakresie w internecie. Sam tylko wspomnę, że obecnie w tym miejscu mają swoją siedzibę dwie instytucje: Muzeum Historyczne Krakowa oraz Muzeum Sztuki Współczesnej. Półokrągłe ściany przed wejściem nadają temu miejscu charakterystyczny wygląd. W porównaniu do 1993 roku, lewa strona zyskała jedno okno.   

     Od czasu, kiedy budynek został oddany do użytku przez oddziały muzeum, przeszedł renowację. Ciekawym, jak zwykle w takim wypadku, jest rozwój elementów natury, które tutaj przebiegło w odwrotnym kierunku niż to ma miejsce zazwyczaj. Średniej wielkości drzewo sprzed 20 lat zostało zastąpione niewielką sadzonką.  

     Jeszcze jedno zdjęcie głównej bramy. W filmie pojawia się ona również w ciekawych ujęciach z góry, których niestety nie byłem w stanie powtórzyć. 

Lista Schindlera / Schindler's List (1993), reż. Steven Spielberg, cz. VI

     Po nieco dłuższej przerwie kontynuuję serię filmów czarno białych, tym razem po raz kolejny przyglądając się krakowskim plenerom filmu "Lista Schindlera". W dzisiejszym poście będzie to wyłącznie ulica Szeroka z przyległymi ulicami, a więc miejsce, które posłużyło filmowcom za plan getta.   

\

     Przy skrzyżowaniu ulic Na Przejściu z Dajwór zbudowano główną bramę getta. Dzisiaj po scenografii nie ma już śladu, natomiast za kamienicą po prawej stronie powstała kolejna. 

     To samo miejsce z nieco innego kąta. Umieszczam głównie dla porównania stanu białego budynku (szczególnie balkonu), ale też ze względu na widoczną w filmie przez ułamek sekundy wymowną tablicę informacyjną. Poza tym, moją uwagę zwróciło tutaj również zabicie ogrodzenia pełnymi deskami.  Ten zabieg mógł mieć miejsce w prawdziwym getcie w celu zminimalizowania kontaktów, a tu z pewnością dodał wrażenie dosłownej izolacji. 

     Na koniec jeszcze raz skrzyżowanie wspomnianych ulic, ale z przeciwnej strony. Kawałek bramy widoczny jest tu wokół głowy konia. Wnętrze getta zostało tutaj dodatkowo zasygnalizowane tabliczką z napisem Plac Zgody - tak wówczas nazywał się plac, na którym znajdowała się część wydzielonej dzielnicy. 

Lista Schindlera / Schindler's List (1993), reż. Steven Spielberg, cz. V

     Ostatniego wieczoru statystyki odwiedzin zwariowały na tyle, że domniemałem jakiegoś cybernetycznego ataku, chociaż nie mogłem znaleźć odpowiedniego motywu dla niego. Sytuacja się rozjaśniła, kiedy sprawdziłem źródła odwiedzin. Dziękuję więc Czytelnikom, którzy pofatygowali się wspomnieć o tym blogu w miły sposób w dwóch miejscach.

        Co do sedna dzisiejszego postu, znowu kierujemy się do Krakowa śladami "Listy Schindlera". 

     Zdjęcie powyżej przedstawia Starą Synagogę na Kazimierzu. W filmie jest to miejsce tuż za bramą getta, w którym niemieccy żołnierze spisywali wszystkie osoby, które miały spędzić tam najbliższe dni. Pani ze Skody miała więcej czasu niż ja, dlatego nie miałem innego wyboru jak umieścić auto na zdjęciu, co w sumie nie jest złe, bo w jakiś sposób łączy się z mundurami przy stolikach. 

     Tutaj również Kazimierz - w filmie ze sceną likwidacji getta, obecnie jako tętniące życiem miejsce spotkań pełne kawiarenek. 

     Odwiedzając to miejsce miałem mieszane uczucia. Do tej pory znałem je tylko z filmu, a więc jako ponure, przygnębiające i odnoszące się do przykrych wydarzeń, którym zazwyczaj zostawia się jakiś fragment "ku pamięci". Tutaj nie było po tym śladu, postąpiono wręcz odwrotnie, co jest właściwie zrozumiałe, bo to tylko lokacja odnosząca się do filmu, a nie wydarzeń historycznych. Mimo wszystko, chyba przez dużą sugestywność i emocje płynące z tych scen, czułem tutaj jakiś dyskomfort. 

Lista Schindlera / Schindler's List (1993), reż. Steven Spielberg, cz. IV

     Dzisiaj kilka zdjęć z jednego miejsca - skrzyżowania ulic Ciemnej i Jakuba, które pokazano w kilku różnych ujęciach. 

     Bohater, uciekając przed niemieckimi żołnierzami, wychodzi z kanału na pozornie puste ulice. Zastanawiam się, czy ta widoczna na filmie to autentyczny stalowy element, czy został użyty filmowy zamiennik. 

     W pierwszej chwili trudno uwierzyć, że budynki z czarno-białego zdjęcia to nie scenografia, ale rzeczywisty fragment Krakowa z początku lat 90-tych. Można zauważyć, że nie tylko odnowiono fasady tych kamienic, ale też np. przerobiono niektóre okna na drzwi. 

     Tutaj ciekawostka związana z montażem. Bohater kontynuuje bieg z poprzedniego ujęcia po pustej ulicy, ale oba przedstawiają ten sam jej fragment (a nawet kamera jest skierowana w tym samym kierunku, tylko pod lekko zmienionym kątem). Nieszkodliwa oszczędność czasu i środków.  

     A to widok w przeciwnym kierunku. Tutaj, odwrotnie niż wcześniej, ściana w tle wygląda obecnie gorzej niż na filmie. 

     Tuż przy kanale z którego wyszedł bohater znajduje się granica getta stworzona ze specjalnie na ten cel zbudowanego muru. Ponieważ po prawdziwym zostały jedynie pojedyncze fragmenty, a poza tym film kręcono w innym miejscu niż znajdowało się getto, na jego potrzeby również postawiono taki mur, a z tego kadru można wnioskować jak wyglądała jego instalacja. Prawdopodobnie najpierw zbudowano centralny fragment, a po przywiezieniu go na plan połączono z budynkiem tak, aby nie było widać szczelin. Tak chyba można tłumaczyć ten dziwny pas w rogu.  

Lista Schindlera / Schindler's List (1993), reż. Steven Spielberg, cz. III

     Sekwencja likwidacji krakowskiego getta w pierwszej wersji scenariusza zajmowała jedynie jedną stronę. Reżyser uznał jednak, że jest to moment wymagający większej uwagi i rozpisał ją na dwadzieścia stron, co zajęło w filmie około 20 minut. Sceny tutaj przedstawione oparte są podobno na wspomnieniach ludzi, którzy brali udział w rzeczywistym wydarzeniu.  

      Filmowe getto znajdowało się na ulicy Szerkiej, w innej części miasta niż autentyczne. Nie wiem co znajdowało się tam w 1993 roku, ale obecnie ulica ta jest otoczona w dużej mierze kawiarniami. Wszystkie budynki są znacznie odnowione w porównaniu z ich filmowymi wizerunkami, a spora ilość tarasów skutecznie utrudniała zlokalizowanie konkretnych miejsc. W tle po lewej stronie powyższego ujęcia widać wysoki płot, który mógł służyć zasłonięciu niepożądanych, być może zbyt współczesnych elementów.  

      Tutaj widać tę samą ścianę co wyżej, ale z innego kąta. Przypuszczam, że w momencie kręcenia filmu nie było potrzeby usuwania aut, bo prawdopodobnie nie było potrzeba robienia parkingu w tym miejscu. Oprócz samochodów, w tym miejscu wyrosło kilka drzew i budynek. 

      Ten budynek pojawił się już w pierwszym poście traktującym o "Vincim". W tamtym filmie odgrywał on posterunek policji, który w rzeczywistości tutaj się znajduje. Tablica z oznakowaniem szpitala została oczywiście zawieszona tymczasowo. Pytanie, po jakich tablicach zostały dziury widoczne wokół niej?

     Ten sam budynek, z kamerą podniesiona o kilkadziesiąt stopni w górę. Za widocznymi tutaj oknami miała się mieścić sala chorych. Ciężko powiedzieć czy zdjęcia przedstawiające masakrę pacjentów były kręcone w tym samym miejscu. 

Lista Schindlera / Schindler's List (1993), reż. Steven Spielberg, cz. II

     Dzisiaj Liam Neeson próbuje ratować pasażerów i załogę samolotu, 20 lat temu robił to samo z inną grupą ludzi, ale w odmiennych warunkach i do nich wracamy. 

     Ul. Straszewskiego pojawiła się w poprzednim poście nt. "Listy Schindlera". To na niej mieści się kamienica, w której mieszkał główny bohater. To też ta sama ulica, o której wspominałem przy okazji filmu "Katyń". Tam pojawiło się ujęcie z tej samej strony, na którym również widać ten kościół. Kadr pochodzi ze sceny kremacji Żydów. Schindler wychodzi z mieszania, przed którym stoi jego samochód, pokryty warstwą popiołu.   

     Na terenie byłej fabryki Oscara Schindlera mieszczą się obecnie Muzeum Sztuki Współczesnej i Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, które jako część swojej ekspozycji prezentuje historię niemieckiego przedsiębiorcy i osób które tu pracowały. Klatka schodowa, poprzez którą w filmie jedna z bohaterek próbuje dostać się do Schindlera, jest elementem wystawy i dostęp do niej jest możliwy jedynie od wewnątrz. Próżno też przyglądać się jej przez szyby, ponieważ zasłonięte są grubą kotarą. 

     Główna brama do fabryki od wewnętrznej strony. Do 2007 roku, kiedy to budynki administracyjne zostały oddane Muzeum Historycznemu, ich stan był taki sam, a z czasem gorszy niż na filmie.  

Lista Schindlera / Schindler's List (1993), reż. Steven Spielberg

     Skoro byłem w Krakowie, nie mogłem sobie pozwolić na to, żeby na mojej trasie zabrakło przynajmniej kilku miejsc z najgłośniejszej produkcji, jaka tam powstawała. Zdjęcia do "Listy Schindlera", filmu, który od 2004 roku znajduje się pośród obrazów budujących dziedzictwo kulturowe USA, prawie w całości były kręcone w stolicy Małopolski. Miałem więc na czym wyładowywać baterie. To tutaj, szczególnie przy jednym punkcie, serce waliło mi najmocniej z całej dotychczasowej zabawy w te klocki. Tutaj też najbardziej się rozczarowałem, kiedy po dotarciu na Wzgórze Lasoty okazało się, że nie ma możliwości zrobienia zdjęć zgodnie ze scenami, w których Schindler obserwował dziewczynkę w czerwonym płaszczyku. Po tylu latach, drzewa rozrosły się na tyle, że trudno było dostrzec przez nie cokolwiek. Oprócz tego pojedynczego wypadku, seria jest zadowalająca (przynajmniej dla mnie). To że, tak jak "Kafka", film jest czarno-biały, a akcja toczy się w połowie XIX wieku, dodaje całości ciekawego kontrastu. 

     Produkcja filmu miała miejsce na początku 1993 roku, w momencie kiedy reżyser kończył pracę nad "Parkiem Jurajskim". Podobno dlatego fazą post-produkcyjną tamtego filmu kierował już zdalnie, w czym pomagał mu George Lucas. Porównując tematykę obu filmów, można przypuszczać, że takim ludziom rutyna w życiu zawodowym nie grozi.       

     Ujęcie, podczas którego Żydzi zostają przesiedleni do getta, które znajdowało się w dzielnicy Podgórze. W filmie jednak, statyści idą w przeciwnym kierunku - tak, jakby opuszczali teren zamknięty. Zdecydowano się kręcić w ten sposób, ponieważ gdyby sfilmowano tę scenę zgodnie z historią, w kadrze pojawiłoby się zbyt dużo budowli sugerujących współczesne lata.  

     Wejście do kamienicy, w której znajduje się mieszkanie, przydzielone Schindlerowi po wypędzeniu stamtąd rodziny żydowskiej. Jest to ta sama kamienica, w której mieszkała autentyczna postać. Przed wejściem, po prawej stronie wisi tabliczka, która mogłaby na to wskazywać, ale ja nie mogłem z niej nic odczytać. Co prawda, w filmie też jest widoczna, ale również nieczytelna. Na tym zdjęciu fajnie widać, jak zwyczajna ulica może się ciekawie zmienić po niewielkiej ingerencji. Albo z drugiej strony - jak bardzo zmieniła się z czasem. 

     To samo miejsce, uchwycone pod innym kątem. Najprawdopodobniej lampa, znajdująca się po lewej stronie (widoczna też na zdjęciu wyżej), została postawiona tylko na potrzeby filmu, do podkręcenia klimatu, bo kilka metrów przed nią stoi prawdziwa. Swoją drogą ciekawe, gdzie takie rzeczy trafiają po zakończeniu zdjęć. Ale w tym wypadku, bardziej niż lampa, intryguje mnie kwestia tzw. graffiti. Myślę, że w 1993 roku takich bazgrołów było nie mniej niż obecnie i zdaje się nawet, że fragment owych jest widoczny po prawej stronie wejścia do klatki.